felsefe ,
matematik ,
astronomi ,
fizik ,
kimya ,
psikoloji ,
kelam ,
tasavvuf ,
tıp ve
müzik alanlarında çalışmalar yapmış olan türk bilgini. eserlerini arapça ve farsça yazdığı için arap veya fars zannedilmiştir. eserlerini farsça yazması da, bizim islamiyetle tanıştığımız arap ve fars kültürlerini de yanlış bir şekilde anlamamızdan kaynaklanan,
* o dönem hemen her türk bilgini veya hükümdarının yapmış olduğu bir hatadır. kendisine ait türkçe şiirler de bulunmaktadır.
980 yılının ağustos ayında, o zaman
gazneli sultan mahmud idaresi altında olan, günümüzde
afganistan sınırları içerisinde yer alan
belh şehrinde dünyaya geldi. asıl adı ebu ali el-hüseyin ibn hasan ibn ali İbn sina olup batı dillerinde
avicenna olarak geçer. daha 10 yaşında kur'an-ı kerimi ezberlemişti. 16 yaşında ise uzman hekimlik düzeyine yükseldi. çok uyumayıp sürekli mum ışığında kitap okuduğu söylenmektedir. 17 yaşında iken
buhara prensi samanoğlu nuh'u yakalandığı amansız hastalıktan kurtararak saray kütüphanesinde çalışma izni kazanmış ve kitaplarla daha iç içe olmuştu. müthiş öğrenme isteği ve ısrarlı çabaları sonucu henüz 25 yaşında alim mertebesine yükselmeyi başarmıştı.
eserleri ve etkileri göz önünde bulundurularak onun allame-i cihan bir hekim, sistemler ortaya koymuş bir filozof, birçok keşifleri bulunan bir farmakolog, müthiş bir matematikçi, güçlü bir mantıkçı ve engin bir ilahiyat-tasavvuf adamı olduğu anlaşılır.
farabi 'nin eserlerinden çok etkilendi,
biruni 'yle birlikte çalıştı,
aristo 'nun fikirlerine eserlerinde oldukça yer verdi ve yorumladı. antik Çağ felsefesi ile islam ilmini birleştirmeye çalıştı. kimya biliminin ilerlemesine önemli katkılar sağladı. psikoloji biliminin tanımını yapmaya çalıştı.
bütün bunlarla birlikte onun asıl büyüklüğü hekimliğindedir. tıp alanındaki çalışma ve düşünceleri batı dillerine çevrildiğinde bomba etkisi yaratmış,
galen ve
er-razi 'yi tahtından indirmiştir. 6-7 asır avrupa'daki tıp fakültelerinde ana kitap olarak kitapları okutulmuştur. henüz mikroskobun keşfini aklına bile getirenin olmadığı zamanlarda, hastalıkların gözle görünmeyen
* yaratıklarca meydana getirildiğini ileri sürmüştür. dönemin avrupasında akıl hastaları karanlık mağaralarda dövülmek suretiyle tedavi (!) ediliyordu. ilk defa ibni sina, onlara insanca yaklaşmanın daha faydalı sonuçlar doğuracağını söylemişti.
21 haziran 1037 tarihinde iranın hemedan şehrinde hayata veda eden ibni sinanın son olarak başlıca eserlerinden kısaca bahsedelim.
el kanun fi t tıp (tıpta kanun): tıp ile ilgili yüzlerce yıl ana kitap olarak okutulan kitap işte budur. (gbkz: fizyoloji), hıfzıssıhha, tedavi ve
farmakoloji konularına ayrılmış ve bugün dahi geçerli olan bilgiler içeren bir kitaptır
kitabü ş şifa : latinceye çevrilip ders kitabı olarak okutulmuş 11 ciltlik dev bir başyapıt. eserin mantık bölümü
mantık ,
müzik ,
hitabet kitaplarından; matematik bölümü
aritmetik ,
geometri , astronomi kitaplarından; tabiat bölümü ise fizik,
biyoloji , kimya, mineroloji kitaplarından oluşurken kalan tek cilt de
ilahiyat kitabıdır.
kitabü l necat (kurtuluş kitabı): metafizikle ilgili özet şeklinde bir kitap
kitabü n nefs : psikolojiyle ilgili yazdığı bir kitap
işarat ve l tembihat (belirtiler ve uyarılar): felsefe ve
metafizik le ilgili çok önemli bir eser
risale fi ilmü l ahlak (ahlak konusunda kitapçık): adı üstünde (gbkz: ahlak) ile ilgili görüşleri yer alır
kitabü l insaf : aristo felsefesini anlatıp yorumlayan bir kitap
